Welbevinden en eenzaamheid

U bent hier

Welbevinden en eenzaamheid

Meer dan één miljoen Nederlanders voelen zich sterk eenzaam

Veel mensen voelen zich wel eens eenzaam, waarbij dat gevoel tijdelijk van aard is. Er is echter ook een groep waar het gevoel van eenzaamheid langdurig aanhoudt en sterk van aard is. Meer dan één miljoen Nederlanders voelt zich sterk eenzaam1. Omdat eenzaamheid gevolgen heeft voor de gezondheid, het welzijn en het participeren in de samenleving, wordt het gezien als een maatschappelijk en urgent probleem. Eenzaamheid kan worden opgevat als het subjectief ervaren van een gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties2. Of iemand zich eenzaam voelt, en in welke mate, verschilt per persoon. De een heeft een groter sociaal netwerk of meer betekenisvolle relaties nodig dan de ander. Er kan onderscheid gemaakt worden tussen eenzaamheid en sociaal isolement. Men kan veel (meer oppervlakkige) relaties hebben, maar tegelijkertijd een hechte band missen. Toch is er een relatie tussen de frequentie van sociale contacten en de mate van eenzaamheid: hoe frequenter de contacten, hoe minder eenzaamheidsgevoelens3

Aandeel ernstig eenzamen vooral toegenomen onder laag opgeleiden

Uit de gezondheidsmonitor van de GGD regio Utrecht4 blijkt dat de helft van de 65-plussers en 4 op de 10 volwassenen van 19 tot 65 jaar in de regio Utrecht zich eenzaam voelt. Ook geeft 9% van de volwassen inwoners in de regio Utrecht aan ernstig eenzaam te zijn. Ten opzichte van een peiling van vier jaar geleden is het aandeel ernstig eenzamen toegenomen: toen rapporteerde 8% van de respondenten ernstig eenzaam te zijn. Landelijk ligt het percentage net iets hoger, op 10%. Verdere uitsplitsingen naar achtergrondkenmerken laten zien dat het aandeel ernstig eenzamen vooral is toegenomen onder laag opgeleiden (van 14% in 2012 naar 21% 2016). Ook blijkt dat mensen met lage inkomens over het algemeen vaker eenzaam zijn dan mensen met hoge inkomens. Andere risicogroepen voor wat betreft eenzaamheid zijn alleenstaanden, mensen met een niet-westerse migratieachtergrond en mensen die geen betaalde baan hebben.
In de categorie 19 tot 65-jarigen is het aandeel ernstig eenzamen afgenomen in Wijk bij Duurstede (van 8% in 2012 naar 5% in 2016), maar toegenomen in De Ronde Venen (van 6% naar 9%), Montfoort (van 6% naar 9%), Nieuwegein (van 8% naar 14%) en Utrecht (van 7% naar 11%). In Eemnes is de mate van ernstige eenzaamheid onder 65-plussers afgenomen van 10% in 2012 naar 7% in 2016. In meer gemeenten is de ervaring van ernstige eenzaamheid echter toegenomen onder 65-plussers, te weten Soest (van 7% naar 11%), Leusden (6% naar 10%), Stichtse Vecht (5% naar 8%), Utrechtse Heuvelrug (6% naar 9%), De Bilt (5% naar 9%) en Bunnik (5% naar 8%).5   

Eenzaamheid komt relatief vaak geclusterd voor met overgewicht en schulden

Problemen op het gebied van schulden, overgewicht (obesitas) en eenzaamheid komen volgens de GGD regio Utrecht vaak geclusterd voor. Volwassenen die niet of nauwelijks actief zijn (geen werk hebben of vrijwilligerswerk doen), hebben vaker dan gemiddeld overgewicht en obesitas. Onder inwoners met problematische schulden komt obesitas vaker voor dan bij mensen zonder schulden. Er is volgens de GGD regio Utrecht ook sprake van een cluster van problemen bestaande uit schulden, obesitas en eenzaamheid. Onder eenzame mensen komt een ongezondere leefstijl, minder bewegen en minder deelnemen aan sport- of verenigingsactiviteiten relatief vaker voor. Eenzame mensen hebben meer last van overgewicht en obesitas (52% en 18% versus 43% en 12% niet-eenzamen). Ook blijken eenzame mensen vaker risicovolle tot problematische schulden te hebben dan niet-eenzamen.6 

U10: eenzaamheidscores gelijk gebleven ten opzichte van 2016

Uit de nieuwe meting van de Sociale Kracht Monitor (U10) uit 2017 blijkt dat de ervaren eenzaamheid (als totaalscore) hetzelfde is gebleven ten opzichte van de meting in 2015. Relatief gunstig scoren Bunnik en Woerden (8,8), relatief ongunstig IJsselstein en Zeist (8,1).

Toename van gevoelens van opgejaagdheid met name onder hoogopgeleiden en jonge ouders

In een landelijk Tijdsbestedingsonderzoek hebben mensen gedurende een week iedere dag aangegeven hoe opgejaagd zij zich die dag voelden. Daaruit blijkt dat de ervaren opgejaagdheid tussen 2006 en 2011 is toegenomen; ook in 2016 ligt dit hoger dan in 2006. Voelde in 2006 nog 1 op de 3 Nederlanders zich ten minste 1 dag per week opgejaagd, dit aandeel was bijna 40% in 2016. Hogeropgeleiden en mensen met kleine kinderen voelen zich relatief vaak opgejaagd, wat overeenkomt met de eerdere observatie dat deze groepen ook de meeste tijd besteden aan het totaal van arbeid en zorg. Mannen zijn in totaal meer tijd kwijt aan de combinatie van arbeid en zorg, maar toch voelen vrouwen zich vaker opgejaagd. Een verklaring kan liggen in verschillen in vrijetijd. Zo hebben vrouwen minder vrije tijd dan mannen en  blijkt uit onderzoek ook dat vrouwen in hun vrije tijd minder kunnen uitrusten; dit komt onder andere doordat zij zich verantwoordelijk voelen voor hun partner en kinderen.7

Groen bevordert participatie in de sociale omgeving

Bewegen in de buitenlucht kan bijdragen aan het voorkomen van isolement en mogelijke depressies.  (GGD Hollands Midden). In de provincie Utrecht is volgens de GGD REGIO UTRECHT gemiddeld 8% van de 65+-ers ernstig eenzaam. Relatief de meeste eenzame ouderen wonen in Utrecht (12%), Soest (11%), De Ronde Venen en Baarn (10%). Relatief de minste eenzame ouderen wonen in Bunschoten, Renswoude en Woudenberg (6%). Overigens stelt het RIVM in haar toekomstverkenningen (2017) dat zowel het aantal ouderen in de toekomst toeneemt, als hun totale levensverwachting én de levensverwachting in goed ervaren gezondheid. Dat maakt investeren in ‘seniorvriendelijk’ groen van groot toekomstig belang. 

Aandeel ernstig eenzamen per gemeente (2012-2016)

 

19-65 jr 2012

2016 

65+ 2012

 2016
Amersfoort10%11%9%9%
Baarn7%8%8%10%
Bunnik8%6%5%8%
Bunschoten6%6%5%6%
De Bilt8%8%5%9%
De Ronde Venen6%9%9%10%
Eemnes6%5%10%7%
Houten7%5%8%9%
IJsselstein8%8%8%9%
Leusden7%5%6%10%
Lopik5%6%7%7%
Montfoort6%9%6%7%
Nieuwegein8%14%8%9%
Oudewater6%8%7%7%
Renswoude5%4%7%6%
Rhenen7%6%7%7%
Soest7%8%7%11%
Stichtse Vecht8%6%5%8%
Utrecht7%11%12%12%
Utrechtse Heuvelrug7%8%6%9%
Veenendaal10%9%9%9%
Vianen8%7%9%8%
Wijk bij Duurstede8%5%6%8%
Woerden7%5%7%8%
Woudenberg5%6%6%6%
Zeist11%11%8%8%

Bron: GGD Regio Utrecht.

1   Rijksoverheid. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/eenzaamheid/aanpak-eenzaamheid.
2   Deze veelgebruikte definitie is geformuleerd door prof. De Jong Gierveld. https://www.samentegeneenzaamheid.nl/eenzaamheid/wat-eenzaamheid.
3   Samen tegen Eenzaamheid. https://www.samentegeneenzaamheid.nl/eenzaamheid/wat-eenzaamheid.
4   Gezondheidsmonitor volwassenen en senioren 2016.
5   Niet zeker of dit significante toe-/afnames zijn. Ze zijn opgenomen zodra ze 3 procentpunt of meer zijn toe- of afgenomen.
6   GGD regio Utrecht (2017); Gezondheidsmonitor volwassenen en senioren 2016. Het verhaal achter de cijfers.
7   SCP (2018); De sociale staat van Nederland.

Databank


In de databank vindt u onder andere de volgende indicatoren:

  • % ernstig eenzaam 19-65 jaar
  • % ernstig eenzaam 65+
  • % sociaal geïsoleerd 19-65 jaar
  • % sociaal geïsoleerd 65+
  • % eenzaam, niet sociaal geïsoleerd 19-65 jaar
  • % eenzaam, niet sociaal geïsoleerd 65+
  • Score sociale cohesie

Meer weten?

U bent hier