Economische ontwikkeling

U bent hier

Economische ontwikkeling

Arbeid raakt steeds meer gedataficeerd

Het werken met, of op basis van Big Data en Artificial Intelligence neemt in alle bedrijfs- en organisatiesectoren steeds verder toe; met data en kunstmatige intelligentie kunnen computers zoeken, patronen herkennen, redeneren, plannen en handelen1. Er is bijna geen bedrijfstak meer te bedenken die niet door digitale datastromen wordt gevoed. Denk aan 

  • garages waarin auto’s digitaal worden uitgelezen
  • operaties in ziekenhuizen waarin beslissingen worden genomen op basis van algoritmische data
  • consumentengoederen en -diensten die op basis van fijnmazige gebruiksgegevens worden geproduceerd, geïnnoveerd en verspreid
  • verzekeringspremies gebaseerd op koppeling van datasets en gedragsmonitoring
  • politie- en douanecontroles op basis van data-analyse
  • warehousing en logistiek die met behulp van data efficiëntere orderpick- en rijroutes kan plannen
  • data die aanbod van en vraag naar duurzame energie lokaal kan matchen
  • boeren en tuinders die met data over bodemgesteldheid, weer en gezondheid van dier en gewas precisielandbouw kunnen bedrijven. 

Was er dertig jaar geleden nog sprake van ‘de gewone wereld’ met daarnaast de nieuw opgekomen ICT-branche, inmiddels is ‘de gewone wereld’ tot in haar haarvaten doortrokken van digitale data. Deze dataficering van de wereld brengt op het gebied van arbeid nieuwe arbeidsvraagstukken en -omstandigheden met zich mee. Afgezien van de digitale vaardigheden die werknemers nu moeten bezitten, is er ook een nieuwe verdeling van taken aan het groeien. Voor de provincie Utrecht betekent deze ontwikkeling enerzijds dat ondernemers in elke bedrijfstak én overheden zich moeten buigen over de mate waarin en de manier waarop ze data willen en kunnen gebruiken. Anderzijds vraagt het ook aanpassing van medewerkers. Onderzoek2 laat zien dat er tot nu toe geen massawerkloosheid is opgetreden door automatisering of dataficering, maar wel dat de inhoud van het werk ingrijpend kan veranderen.3 Er ligt een sociale en economische opgave om - de steeds schaarsere - werknemers hierin mee te laten ontwikkelen.4 

Totaal aantal banen per gemeente 

 
2010

2014

2017

Abs. groei
2010-2017

Amersfoort821088403881928-180
Baarn127881207512184-604
De Bilt187661827418721-45
Bunnik924783409047-200
Bunschoten951710240113641847
Eemnes285529393044189
Houten237732341324083310
IJsselstein130841316614008924
Leusden14296138141435761
Lopik53645014537612
Montfoort559553415459-136
Nieuwegein436884035541868-1820
Oudewater392138744122201
Renswoude272727503047320
Rhenen587060576252382
De Ronde Venen16854165131692066
Soest182221717417392-830
Stichtse Vecht (v.a. 2011)223252247923171846
Utrecht22933623692124862519289
Utrechtse Heuvelrug232422261922329-913
Veenendaal292532661029061-192
Vianen117621101211621-141
Wijk bij Duurstede642364556799376
Woerden279922711727180-812
Woudenberg477949265058279
Zeist363383503335362-976

Bron: PAR

Provincie Utrecht: Voorsprong in economische groei is verdwenen

De economische groei van de provincie Utrecht loopt sinds 2015 weer min of meer gelijk met de economische groei van Nederland als geheel. Dit stelt het researchbureau van de Economic Board Utrecht (EBU) op basis van CBS-cijfers.5 Daarmee trekt de provincie een been bij, want tussen 2010 en 2014 lag Utrecht achter. Dit wordt mede veroorzaakt door het sterke dienstenkarakter van de provincie (zowel commerciële als publieke diensten); die bewegen pas later mee als de internationale economie aantrekt op basis van de industriële export. De voorsprong die de provincie traditioneel had op de Nederlandse groei tussen 1996-2008 is echter inmiddels verdwenen.

Opleidingsniveau en sectorstructuur in provincie Utrecht

De opbouw van de beroepsbevolking is in Utrecht anders dan die van Nederland, met een groter aandeel mensen met een HBO- of WO-opleiding (47% in Utrecht tegenover 37% in Nederland). Het aanbod van banen in de provincie past zich daaraan deels aan, met 42% van de banen op het hoogste niveau. Meer dan 28% van de in totaal 698.000 banen in de provincie Utrecht betreft publieke dienstverlening6 (overheid, onderwijs en zorg), en dat aandeel groeit. Daarnaast zijn de sectoren handel en zakelijke diensten groot in de provincie. De sector ICT vormt een duidelijke specialisatie vergeleken met Nederland. Wel wordt gezien dat de ICT-sector in de rest van Nederland tussen 2009-2017 relatief gezien steeds belangrijker wordt, terwijl het aandeel in Utrecht iets terugloopt.

Productiebelemmeringen als gevolg van krapte aan personeel

Halverwege 2018 geeft bijna één op de vier ondernemers in de regio Utrecht-Midden en regio Amersfoort aan dat ze door een gebrek aan personeel productiebelemmeringen ervaren. Dit aandeel is in de afgelopen vier kwartalen snel opgelopen en laat ook begin 2019 al een stijgende trend zien. Het aandeel ligt in de provincie Utrecht met 23% op een hoger niveau dan landelijk (20%). Vooral in zakelijke diensten, ICT, horeca en bouw is dit aandeel bovengemiddeld.7

Relatief sterke personeelstekorten in Midden Utrecht8 en regio Amersfoort

SectorFunctie
Techniek•    Elektricien
•    Monteur
•    Loodgieter
•    Werkvoorbereider-calculator
•    Timmerman
•    Metselaar
ICT•    Programmeur specifieke talen (dot.net en java)
•    Systeemanalist
•    Systeemontwikkelaar
Zorg en Welzijn•    Verzorgende IG
•    (Gespecialiseerde) verpleegkundige
•    Woonbegeleider gehandicaptenzorg
Financiële sector•    Specialist/ICT gerelateerd
Onderwijs•    Docent basisonderwijs
•    Leraren exacte vakken

Bron: UWV (2018): Regio in beeld. Midden-Utrecht

Gemiddelde opleidingsniveau gaat nog verder groeien in Utrecht-midden

Volgens gegevens van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) komen er van 2017 tot en met 2022 in Midden-Utrecht 106.000 schoolverlaters bij op de arbeidsmarkt, veelal recent gediplomeerden. Dat is ten opzichte van het aantal werkenden in 2017 een jaarlijkse instroom van 3,6%. Vergeleken met de voorafgaande vijf jaar groeit de instroom van schoolverlaters op de Nederlandse arbeidsmarkt niet verder door in 2017-2022. Terwijl de omvang van de instroom min of meer gelijk blijft, verandert wel de samenstelling. De instroom van MBO 2/3 neemt af, terwijl de instroom op de arbeidsmarkt van MBO 4, HBO en WO toeneemt. Hierdoor neemt het gemiddelde opleidingsniveau verder toe.9

Banengroei 2010-2017 bijna volledig gevuld binnen gemeente Utrecht

In de periode 2010-2017 groeit binnen de provincie Utrecht het aantal banen met netto 18.253 van 680.125 naar 698.378. Deze netto groei vindt bijna geheel plaats binnen de grenzen van de gemeente Utrecht (+ 19.289). In absolute groei gerekend komt de gemeente Bunschoten op de tweede plaats met + 1.847 banen in de periode 2010-2017. Het grootste absolute banenverlies vindt in deze periode plaats in Nieuwegein (-1.820), Zeist (-976) en Utrechtse Heuvelrug (-913). 
 

1   WRR (2018): Verslag Hollands Spoor-bijeenkomst Artificiële intelligentie.
2   Universiteit Utrecht, CPB en Boston University (2019): What happens to workers at firms that automate. In dit onderzoek is de financiële sector niet meegenomen; uit cijfers van het CBS blijkt dat het aantal administratief en boekhoudkundig medewerkers in de financiële dienstverlening tussen 2013 en 2016 daalde van 40.000 naar 26.000. Tussen 2006 en 2016 kromp de sector met 43.000 banen, en deze krimp is volgens het UWV structureel.
3   Pearson, Nesta en Oxford University (2018): The future of skills. Employment in 2030.
4   Tekst geschreven op basis van expertise EBU.

5​​​​​​   EBU (2018); Snapshots van de regionale economie.
6   Cijfers betreffen 2017. Bron: EBU (2018); Snapshots van de regionale economie.

7   UWV (2018); Regio in beeld. Midden Utrecht. Overigens geldt bij deze conclusie dat de publieke sector (openbaar bestuur, onderwijs, zorg & welzijn) niet zijn meegenomen in de conjunctuurenquête.
8   Midden Utrecht omvat de gemeenten Bunnik, De Bilt, Houten, IJsselstein, Lopik, Montfoort, Nieuwegein, Oudewater, Stichtse Vecht, Utrecht, Utrechtse heuvelrug, Vianen, Wijk bij Duurstede, Woerden en Zeist.
9   UWV (2018); Regio in beeld. Midden Utrecht.



  

U bent hier